WAAGHALZEN en ANGSTHAZEN

Blondin met managerCharles Blondin was in zijn tijd een wereldberoemd koorddanser. Hij was de eerste mens die in 1859 over een koord van 340 meter lang en 8,3 cm. breed de Niagara-Falls overstak, 50 meter boven het water. Dat deed hij verschillende keren, o.a. met een kruiwagen gevuld met stenen. Het gerucht gaat, dat hij daarna aan één van de juichende mensen vroeg: “Mijnheer, gelooft u dat ik een persoon veilig naar de overkant kan brengen?” Toen de man ‘ja’ zei, antwoordde Blondin: “Stap in, here we go!” Maar de man weigerde – de angsthaas. Wie het wel met Blondin aandurfde, was zijn manager – de waaghals. Of het in de kruiwagen was, weet ik niet. Wel is zeker dat hij achter op de rug van Blondin de Niagara-Falls over ging (en weer terug). Er is ook een leuk tekenfilmpje van: http://www.youtube.com/watch?v=vcijTdGDWYA&feature=player_embedded

TWIJFELENDE DERTIGERS

De afgelopen week werd ik getroffen door twee artikelen in het Nederlands Dagblad. Eerst stond er op 7 november een verslag van een gesprek met vier dertigers “over geloof, afhaken en al dan niet terugkeren naar het geloof en/of de kerk.” Alle vier hebben afscheid genomen van het systeem ‘kerk’ en/of van de boze God uit de jeugd. Tegelijk zitten ze alle vier gevoelsmatig nog met alle vezels vast aan hun christelijke opvoeding. Twee van hen vonden het geloof terug, maar dan zonder een kerk vol zekerheden en regels. De andere twee  geloven niet meer in een persoonlijke God. Eén van hen is Emiel Hakkenes. Een dag later, op 8 november 2013, wijdde het in ND een hele pagina aan deze 30-er die zachtjes zijn geloof verloor en daar een boek over schreef: God van gewone mensen – met als ondertitel: Hoe het geloof uit een familie verdween.  In daHakkenest artikel zegt hij onder andere: “De kerk heeft niet het monopolie op het heilige.” Voor hemzelf zijn het veel meer zijn kinderen die hem doen beseffen hoe groot de kracht van de liefde is. En als hij ziet, hoe andere 30pers vol enthousiasme zoeken naar nieuwe vormen van gemeenschap en daarmee “een taal en een vorm gevonden hebben om voort te gaan in de traditie van hun ouders”, is hij daar jaloers op. Want hij ziet iets bij hen en bij zijn ouders, wat hijzelf niet meer heeft. “Geloven is een inspiratie tot handelen.”

IEDEREEN IS DERTIGER GEWEEST

Heel opmerkelijk in het artikel over de 30-ers vond ik de reaktie van een andere 30-er in de zaal: “Jullie verhaal is het verhaal van mijn ouders. Zij verlieten de kerk en ik ben door mijn vrouw gelovig geworden. Het lijkt net of jullie getraumatiseerd zijn.”

Toen dacht ik: de  moeite met de zekerheden en regels van de kerk is dus niet een typisch probleem van de huidige 30-ers. Het is een probleem dat zich in onze cultuur in elke generatie voordoet.  En tegelijk is het een probleem dat zich steeds meer voordoet, omdat onze samenleving sinds de jaren ’50 van de vorige eeuw steeds meer een niet-christelijke samenleving aan het worden is. Dan vallen uiterlijke zekerheden weg. Maar wat komt ervoor in de plaats?

In mijn blog van 9 augustus 2013 schreef ik over DE KOFFIE EN HET GLAS. Daarmee bedoel ik, dat de inhoud van het christelijk geloof altijd vormen nodig heeft om persoonlijk ervaren te worden en  om aan anderen om je heen en aan je kinderen door te geven.

Maar ik zie al vijftig jaar lang, dat de volgende generatie massaal afhaakt. In de jaren ’60 en ’70 van de vorige eeuw was dat zo bij de rooms-katholieken. In de jaren ’80 en ’90 volgende de hervormden en de synodaal-gereformeerden. En de meer orthodoxe kerken, waaronder de vrijgemaakten, gaan de afgelopen jaren door precies hetzelfde proces: het christelijk geloof, gevormd door opvoeding en kerkgemeenschap, vervaagt en verbleekt bij een nieuwe generatie.

Half jaren ’90 zei mijn synodaal-gereformeerde collega op Zaamslag hierover tegen mij: ‘Wij zijn al dwars door de woestijn van de secularisatie heen gegaan. We hebben bijna niets meer over en kunnen nu dus weer gaan opbouwen. Maar jullie staan er nog voor. En wat je ook probeert om het tegen te houden, ook jullie als vrijgemaakten zullen eerst helemaal doorheen moeten. Want het proces is niet te stoppen, alleen het tempo verschilt per kerkgemeenschap.’

Hier moest ik aan denken toen ik die opmerking in het ND las van die 30-er uit de zaal over die vier 30-ers aan tafel:  “Jullie verhaal is het verhaal van mijn ouders.”  En ik besefte opeens weer, hoe gelijk mijn collega uit het mooie Zeeuws- Vlaanderen had: alle kerken krijgen hiermee te maken. Het lijkt een even onontkoombaar als onomkeerbaar proces.

GRAAFLAND over GODSVERDUISTERING

Je zou denken: een leven zonder vorm en vastigheid moet een keer tot bezinning leiden. Zo’n 25 jaar signaleerde prof. Dr. C. Graafland, een zeer begaafde hervormd-gereformeerde theoloog, al dat onze cultuur zich midden in een periode van ‘Godsverduistering’ bevindt en dat dat ook de orthodox-gereformeerde kerken heel hard raakt. Hij Graafland boekwijdde er in 1990 het boek Gereformeerden op zoek naar God aan. Daarin zegt Graafland dat hij gelooft dat de religie ondanks alles zal overleven. Want de mens zal nu eenmaal altijd blijven zoeken naar antwoorden op de fundamentele vragen van het Va­nwaar? en ‘Waarheen?‘ en ‘Waarom?‘.  Op die vragen weet de geseculariseerde wereld geen antwoord. Zij veegt deze vragen van tafel, of geeft alleen ‘banale’, platvloerse, dus hopeloos oppervlakkige antwoorden. Daarom zal de secularisatie leiden tot ‘de alles-doordringende verveling van een wereld zonder goden’. En dan schrijft Graafland op blz. 40: “Toen ik dit las, probeerde ik het voor mijzelf konkreet te maken en te toetsen. Dat kostte me niet zoveel moeite. Onmiddellijk moest ik denken aan de geseculariseerde zondagsviering. De mensen gaan niet meer naar de kerk en vinden dus daarin niet meer hun vervulling van de zondag. Wat gebeurt er? Massaal rijden zij van hot naar her, waar zogenaamd iets te beleven is. Een op het strand aangespoelde potvis, een grote brand, de opening van een nieuw winkelcen­trum, de winkels die ene zondag open. Dat laatste gebeurde in Amsterdam en de binnenstad zag zwart van de mensen. Je kunt wel de hele week winkelen, maar winkelen op zondag, dat is toch iets heel bijzonders! Een hele dag niets doen is stom vervelend. Maar deze vorm van zondagsviering dan? Ze moet op den duur toch ook vervelen en de mens leeg laten.”  En hij vervolgt: “Maar als dat nu de levensvulling is? Als men het daarmee weer de hele week moet doen? Als dit soelaas moet bieden voor de diepe vragen en de benauwende problemen, waar ook deze mensen mee worstelen? Dan is het wel te begrijpen, dat deze zelfde mensen op den duur vastlopen in hun angst en onrust, en het niet meer zien zitten. Want in dit alles vinden ze geen houvast, geen echte vervulling en vrede voor hun gemoed. Dat bestaat niet.”

HET PROCES HERHAALT ZICH

Inmiddels zijn we bijna 30 jaar verder, en wat zie je? Er is een nieuwe generatie 30-ers die aangeven dat ze niets meer moeten hebben van het christelijk geloof zoals ze dat in hun jonge jaren hebben meegekregen. De een is er op afgeknapt. Bij de ander is het christelijk geloof geleidelijk aan als water tussen de vingers weggesijpeld. En als er toch wat voor terugkomt, is het vaak een volstrekt  vloeiende geloofsbeweging.

Sommigen zijn daar blij mee. Een nieuwe tijd biedt nieuwe kansen om het geloof “in de rabbi van Nazareth en waar Hij voor stond” te delen met mensen van binnen en buiten de kerk (Rikko Voorberg in ND 7/11). De waaghalzen kiezen voor een geloof zonder vormen. Wel iets met Jezus hebben, zeg maar, maar niets met de kerk.  Anderen maken zich er grote zorgen over dat de geloofsoverdracht  stokt. Als de kerk daar geen rol meer in speelt, bij wie vinden verdwaalde mensen dan nog houvast? En in wie geloven de 30-ers van 2050 dan nog? De angsthazen kunnen zich geen geloofsinhoud zonder vaste vormen voorstellen.

WAAGHALS OF ANGSTHAAS?

Ik sta erbij en kijk er naar.  Ben ik een waaghals of een angsthaas? Ik weet het niet. Ik denk vooral en bid erom: hoe vinden we de weg terug? Niet naar een systeem, maar naar een persoonlijke God die voor ons in Christus een machtig Vader wil zijn (Gez. 146 Nwe. Geref. Kerkboek) en naar Jezus als mijn kostbare Redder en Heer.

Het einde van de woestijn is volgens mij nog lang niet in zicht, ook al ben ik ervan overtuigd, dat God allang weet hoe die loopt. Dat kom ik ook wel in de Bijbel tegen trouwens. Asaf zingt ervan tijdens zijn geloofscrisis, in Psalm 77: Door de zee liep uw weg, door de wijde wateren uw pad, maar uw voetsporen bleven onzichtbaar. Asaf zegt er meteen bij: U leidde uw volk als een kudde door de hand van Mozes en Aäron.

Advertenties

One thought on “WAAGHALZEN en ANGSTHAZEN

  1. Ernst, mijn gevoel bij dit stukje is dat je de reacties van de geseculariseerde wereld zoals Graafland die onder woorden brengt, niet over een kam kan scheren. Ik herken weinig van ‘banale, platvloerse, en dus hopeloos oppervlakkige antwoorden’. Het komt op mij over alsof de schrijver graag zijn eigen denkbeeld bevestigt door zo kort door de bocht te gaan, en ik vraag me af hoeveel geseculariseerde mensen hij werkelijk ontmoet. Er zijn veel geseculariseerde mensen (wie dat dan ook mogen zijn) die hele eerlijke vragen stellen – vaak levensvragen die elk weldenkend mens zich stelt. Het zijn vragen waarop soms door kerkmensen oppervlakkige antwoorden worden gegeven. De manier waarop Graafland in het aangehaalde stukje schrijft is meer polariserend dan verbindend (maar dat heeft ongetwijfeld te maken met de datering van zijn boekje).
    Ik zie de kerk niet als verlengstuk van God, of de verpersoonlijking van wat God zegt of wil. Te vaak gaan kerkmensen voorbij aan eerlijke vragen: de kerk gedraagt zich dan als een gesloten systeem, en zo is de kerk m.i. nooit bedoeld geweest. Ik geloof in het leggen van verbindingen en daarvoor zal ik me open moeten stellen om zo een ander te kunnen ontmoeten. Dat je daarbij zaken van een andere invalshoek leert bekijken, vind ik heel verrijkend, het maakt mij milder en ik mag veel leren (o.a. doordat ik dan nieuwe inzichten over God op doe). De kerk als instituut leeft momenteel bij veel mensen niet meer, maar het verlangen naar recht – zoals God dat ons belooft, is universeel en zal altijd blijven. God is m.i. creatief genoeg om nieuwe vormen te laten ontstaan waar dezelfde boodschap van het evangelie klinkt en vorm kan krijgen in de zorg van mensen onderling. Ik weet niet of de termen waaghals of angsthaas in dit perspectief recht doen aan de beschreven situatie.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s