Cremeren – ja of nee

Vandaag laat de meerderheid van de Nederlanders zich cremeren in plaats van begraven. Dat is een ontwikkeling die razendsnel gegaan is. In 1950 liet nog maar 2% van de Nederlanders zich cremeren. In 1970 was dat aantal gestegen naar 15%. Daarna ging het hard. In de jaren ’90 van de vorige eeuw kwam het omslagpunt en vandaag de dag laat bijna 2/3 van de Nederlanders zich cremeren. Je komt het dus overal tegen, zou je zeggen. Toch is dat niet waar. Want onder gereformeerden komt crematie bijna niet voor. Ik heb zelf in de afgelopen 22 jaar dat ik dominee ben nog nooit een crematieplechtigheid geleid. En ik ken gemeenteleden van boven de 60 die nog nooit een crematie hebben bijgewoond. Blijkbaar kiezen bijna alle niet-christenen voor cremeren, terwijl orthodoxe christenen voor meer dan 90% de voorkeur aan begraven geven. Als dat zo is, hoe ga je dan met cremeren om? Persoonlijk als christen en ook als gereformeerde kerk?

GEEN MEDEWERKING AAN EEN CREMATIE?

In januari 2014 heb ik over ‘begraven en cremeren’ gepreekt (zie Zondag 16 HC 2014 – crematie preek en liturgie). Twee maand later schreef dominee Martin de Boer in de Gereformeerde Kerkbode van 8 maart 2014 hier ook over. Hij vindt dat je vanuit de Gereformeerde Kerk geen medewerking mag geven aan een crematie van gemeenteleden. “Het past ambtdragers van Christus’ gemeente niet om … zich officieel te presenteren bij een crematie.” (zie www.kerkbode.nl – waar na een paar maanden de artikelen digitaal na te lezen zijn). Dominee De Boer komt tot dit standpunt omdat volgens hem overduidelijk is, dat begraven de normale manier van lijkbezorging is in de Bijbel. Cremeren in de vorm van lijkverbranding komt in de Bijbel maar één keer voor vanwege een pestepidemie (Amos 6:10) en het is een schande als de lichamen van gestorven mensen verbrand in plaats van begraven worden. Bovendien belijden we in onze Apostolische Geloofsbelijdenis dat onze Heer Jezus Christus is gestorven én begraven én is opgestaan uit de dood. In 1 Korintiërs 15 verbindt Paulus de begrafenis en de opstanding van Christus aan die van ons. Hij gebruikt daarbij het beeld van het zaaien. Begraven is zaaien. Straks volgt de opstanding en komt het lichaam verheerlijkt weer tevoorschijn. Net als bij Christus.

BEGRAVEN IS BIJBELS!

Als het om de keus vóór begraven gaat, kijk ik er net zo tegen aan als dominee De Boer. Het begraven van geliefden is een prachtige symbolische handeling, waardoor je als christen een hoopvol getui­genis aflegt van je christelijk geloof – vooral van het geloof, dat het met de dood niet is afgelopen, maar dat het wachten is op de opstanding van de doden. Bij een crematie mis je voor het grootste deel de bijbelse symboliek van de graankorrel die je zaait en de weer opkomt en uitgroeit tot iets prachtigs. Zo is voor mij in elk geval begraven niet alleen maar een bijbelse gewoonte, maar ook een zaak van een positieve, christelijke levensstijl: ik geloof, ook als de dood zo dichtbij komt, in de opstanding van dit gestorven lichaam.

NIET DEMONSTRATIEF TEGEN CREMEREN

Maar ik ben het niet eens met het standpunt, dat je als Gereformeerde Kerk op geen enkele wijze kunt meewerken met een crematie, zoals dominee De Boer stelt. Of (wat hij niet zegt, maar wat ik ook nog wel eens hoor), dat wie als christen voor crematie kiest, zondigt, en dat wie als christen een crematieplechtigheid bijwoont, zondig gedrag stilzwijgend goedkeurt. We leven namelijk in een andere tijd dan een eeuw geleden. Veel mensen die toen voor cremeren kozen, deden dat vaak bewust om aan te geven dat ze niet geloofden in een leven na dit leven. Dus keerden bijna alle christenen en alle kerken zich tegen crematie.

Die tijd is voorbij. Dat afzetten tegen het christelijk geloof kom je bij de meeste crematies niet meer tegen. In z’n algemeenheid is het wel waar wat prof. Douma op blz. 159 van zijn boek Rondom de dood schrijft: “Crem­atie is een symptoom van onze gesecu­lariseerde wereld. We kunnen de groei­ende voorkeur voor creme­ren niet los­denken van heel de moderne levens- en wereldop­vatting, zelfs als men crema­tie ‘slechts’ verdedigt als de gezond­ste, goed­koopste, vlugste en netste manier van lijkbezorging.” Maar dat wil nog niet zeggen, dat iemand die zich laat cremeren, dat uit anti-christelijke motieven doet. Dus moet je als christenen ook niet meer principieel afwijzend tegenover elke crematie staan en als gereformeerde kerk daar zó demonstratief op tegen zijn, dat je elke medewerking aan een crematie weigert.

ZELF POSITIEF KIEZEN VOOR BEGRAVEN

In onze tijd zijn er gewoon twee opties: begraven of cremeren. Je kunt nu dus kiezen, ook als christen. Het mooie daarvan is, dat je niet meer ergens op tegen hoeft te zijn. Je kunt nu heel goed duidelijk maken, waarom je zelf vol overtuiging ergens vóór bent. Ik geloof echt, dat dat een veel positievere insteek is. Vanuit de Bijbel kan ik heel goed duidelijk maken, waarom ik als christen zelf vanuit mijn geloofsover­tuiging ervoor kies om straks begraven te willen worden. Die optie wordt volgens mij in de Bijbel zo duidelijk aangewezen, dat he best mag zeggen dat het ook vandaag voor een christen nog echt de voorkeur verdient boven cremeren. Maar zonder elkaar te veroordelen of af te schrijven als iemand toch voor crematie kiest.

Want van je eigen gedrag gaat het meest een getuigenis uit. Daar raakte ik ruim 20 jaar van overtuigd, toen ik mij voor het eerst in dit onderwerp moest verdiepen. De kerkeraad van de GKV an Zaamslag, waar ik toen dominee was, wou zich alvast bezinnen op dit onderwerp, omdat het omslagpunt van begraven naar cremeren toen net bereikt was. Ik kwam toen het volgende stukje tegen in het landelijke kerkblad van de Gereformeerde Gemeente.

Vanuit dit alles mag het duidelijk zijn, dat we ons verre moe­ten houden van het crematorium. Als een predikant meent dat hij aan­wezig moet zijn bij een crematie om daar het Evangelie te laten horen, dan bedriegt hij zichzelf. Zijn boodschap wordt ont­kracht. Hij hoort daar niet. En dat geldt ons allemaal. Wij mogen door onze tegenwoor­digheid geen deel hebben aan dit heidense gebruik. Wie zwijgt stemt immers toe? Gezien onze belijdenis is het ons onmoge­lijk om een crematie bij te wonen of op eni­gerlei wijze onze medewerking hieraan te geven. Kost het ons vriendschap of klandizie, het zij zo. De gunst des Heeren moet ons meer waard zijn dan de gunst van men­sen.

Ik heb daar toen in het regionale kerkblad van het Zuiden daar als volgt op gereageerd.

Wat voor indruk maken wij als gelovi­gen op mensen, als wij op het allerzwaarste moment van afscheid nemen niet naast hen willen staan? (…) Daar komt nog een belangrijk aspekt bij. Hóe leggen wij als we sterven een christe­lijk getuige­nis af van ons geloof in de opstanding? Door onze eigen begrafenis! Níet door on­ze af­wezigheid op de crematie van onze collega of buur­man. Integendeel: wie goed doet, zal goed ontmoeten. Als wij als christenen óns meele­ven be­to­nen, ook door op een crematie aan­wezig te zijn, zullen zij ook hun mee­leven beto­nen, door op de begrafe­nis van ónze ge­liefden aan­wezig te zijn. Dan mag je hopen en bid­den, dat door het christe­lijk karak­ter van zo’n  be­grafenis er een getuigenis uit­gaat van het geloof waarin wij leven en ster­ven.

Uiteindelijk is dat het belangrijkste. Geloof je dat niet de dood, maar Jezus Christus het laatste woord heeft? Hoe laat je dat merken als je zelf in diepe rouw bent? En hoe laat je dat merken als je met anderen meeleeft?

P.S.: in de preek n.a.v. Zondag 16 ga ik dieper in op de Bijbelteksten over dit onderwerp en de conclusies die je daar verder uit kunt trekken. Zie Zondag 16 HC 2014 – crematie preek en liturgie
Advertenties

3 thoughts on “Cremeren – ja of nee

  1. naar mijn idee, die niet goed hoeft te zijn, kun je wel cremeren.
    De mens is als het gras, de bloem komt op, verdort, en men vind haar standplaats niet meer. Van mij hoeft niets over te blijven op deze wereld.

  2. Van mijn collega Martin de Boer kreeg ik de volgende reaktie:

    In feite verschillen we weinig van mening, lijkt me. Ook jij wilt nadenken over wat ons via de Schrift over dit onderwerp wordt aangereikt. Je preek is daar een duidelijk bewijs van. Wel blijkt uit je weblog en je preek dat je niet meer principieel afwijzend staat tegenover crematie.
    De vraag is hier: wat versta je onder principieel?
    Ik heb bij jou een wat dubbel gevoel: aan de ene kant zie je scherp wat het doorgaand onderwijs uit de Schriften is(de lijn naar begraven), maar aan de andere kant heb je juist door de verschuiving van de argumenten van de voorstanders niet meer de moed om afwijzend te reageren op de crematie op zich. Met Douma ben je het gelukkig eens wanneer hij schrijft dat het pleiten voor de crematie een symptoom van de secularisatie is.
    Het is niet zondig (al kun je wel een wat unheimisch gevoel hebben) dat een christen een crematie bijwoont. Ik heb dat zelf meerdere keren gedaan om op deze wijze mijn meeleven te betuigen. Terzake is hier voor me wat Douma schrijft op p. 160-163 van ‘Rondom de dood’.
    Voor mij was de vraag van gemeenteleden (en ze behoorden niet tot de rand) een signaal dat ook onder ons een verschuiving zich aan het ontwikkelen is naar opening voor de crematie. Dat betreur ik.
    Daarom was dit voor mij ook een reden om op verzoek van m’n collega Sipke Alserda hierover een artikel te schrijven voor de lezers van het ‘Gereformeerd Kerkbode’.
    Stelling 15 van ds. P. Lok uit z’n brochure ‘Graf of oven?’ (p. 67) is van daag nog actueler dan in 1975. “Het behoort mede tot de ambtelijke dienst in de gemeente van Christus de Schriftuurlijke betekenis van de christelijke begrafenis aan de gemeente voor te houden (prediking, catechese, huisbezoek).”
    Moge onze arbeid in de pers etc. daartoe dienstbaar zijn.

    Met collegiale groet,

    Martin de Boer

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s