HOOGLITURGISCH DENKEN BEDERFT MIJN VREUGDE MET KERST EN PASEN

Met Kerst hoeven we binnenkort geen ‘Ere zij God’ meer te zingen en juicht er met Pasen ook geen toon en klinkt er geen stem meer als het aan het Gereformeerde Kerkboek ligt. Want die staan er niet meer in, in de nieuwe editie waartoe de Generale Synode van 2014 besloten heeft. Ze worden weinig meer gezongen of er was sprake van een verouderd taalkleed volgens Deputaten Liturgie en Kerkmuziek. Ze passen qua melodie en toonzetting minder bij de 21e eeuw, aldus de voorzitter van de synode.

Ongelooflijk, kortzichtig en elitair

Dat was  mijn eerste reactie. En dat vind ik er nog steeds van. In hun eerste rapport gaven de deputaten nog aan, dat het uitgangspunt zou zijn, dat alle gezangen uit het oude kerkboek een plaats zouden krijgen in het nieuwe kerkboek, tenzij ze in het Liedboek 2013 zijn opgenomen, eventueel in een andere berijming of vertaling. In hun aanvullende rapport geven deputaten aan, dat ze ruim 80 van de 180 gezangen uit het oude kerkboek willen opnemen in het nieuwe kerkboek. Er vallen 100 gezangen af. Een aantal staat nu in het nieuwe Liedboek 2013. En voor de rest hebben de deputaten “er vooral op gelet of ze uit de gereformeerd traditie stammen” en “zijn enkele oude gereformeerde gezangen weggelaten omdat ze weinig meer gezongen worden. Soms was ook het verouderde taalkleed een reden ze niet meer voor te stellen.”  Dit is dus de argumentatie waarom het Kerstlied Ere zij God en het Paaslied Daar juicht een toon, daar klinkt een stem niet meer in het nieuwe Gereformeerd Kerkboek zijn opgenomen! En vervolgens stellen deputaten doodleuk voor om een paar nieuwe gezangen op te nemen in het Gereformeerd Kerkboek die “ondanks hun herkomst goed aansluiten bij de gereformeerde spiritualiteit en daardoor geliefd geworden zijn.” Hier breekt me de klomp! Het Ere zij God is bij uitstek een lied uit de gereformeerde traditie en het valt niet te ontkennen dat het bij een groot deel van de kerkgangers uitermate geliefd is. En sinds jaar en dag zingen jong en oud in gereformeerde kringen meerstemmig ‘het mooiste Paaslied’, zoals mijn oud-leraar Latijn Ph. Roorda Bzn 35 jaar gelden ‘Daar juicht een toon’ noemde. Geen wonder dat het Ere zij God sinds we gezangen zingen in de kerkdiensten in alle bundels opgenomen is. En dat in 2002 op unaniem voorstel van Deputaten Kerkmuziek (!) door de Synode van Zuidhorn met slechts 3 (!) stemmen tegen Daar juicht een toon, daar klinkt een stem is opgenomen in het nieuwe kerkboek.

Nu zijn ze allebei geskipt uit het nieuwe Gereformeerde Kerkboek. En waarom? Omdat deze synode blijkbaar op een ondoordacht moment besloten heeft, dat bij het schrappen van liederen uit het bestaande Gereformeerde Kerkboek dezelfde criteria gelden als in het verleden voor het toevoegen van liederen. Namelijk: als 25% het niet eens is met het voorstel van deputaten, komt een gezang niet in de bundel. En dus was, volgens het Nederlands Dagblad, voor bijna elk van de nu geschrapte gezangen wel een meerderheid, maar vond meer dan 25% het terecht om deze liederen te skippen. En dat, terwijl in de beide deputatenrapporten die op internet te vinden zijn, met geen enkel argument aangegeven is, waarom deze twee liederen  niet meer acceptabel zijn om opgenomen te worden in het nieuwe Gereformeerde Kerkboek.

(Net als ‘Zoek eerst het Koninkrijk van God’, ‘Jezus, leven van mijn leven’, ‘Halleluja, eeuwig dank en ere’ en ‘Nooit kan ’t geloof teveel verwachten’;  waarbij het dan weer opmerkelijk is dat ‘Samen in de naam van Jezus’ het blijkbaar wel gehaald heeft op de synode, want die wilden de deputaten in hun rapport ook laten vallen)

Ik vind dit dus ongelooflijk, kortzichtig en elitair.

Ongelooflijk: hoe haal je het in je hoofd om “een heel rijtje vrijgemaakte klassiekers”, zoals het ND het verwoordde, zonder inhoudelijke argumentatie via de achterdeur af te voeren uit het Gereformeerd Kerkboek. Vooral, omdat vorige synodes nadrukkelijk hebben uitgesproken, dat bij het nieuwe Gereformeerde Kerkboek de 41 gezangen uit het Kerkboek van 1984 zouden worden overgenomen.

Kortzichtig: er wordt al te pas en te onpas buiten de vrijgegeven liederen om gezongen, tot ergernis van het meer verontruste deel van ons kerkvolk. En dan gaan we als kerken nu ook nog eens een aantal zeer geliefde gezangen wegparkeren! Het effekt daarvan is, dat nu ook onze rechterflank buiten het kerkboek om gaat zingen. En, belangrijker nog, we krijgen een kerkboek waar straks geen enkele belangstelling meer voor is. Geliefde gezangen eruit, een nieuwe kerkorde erin, nieuwe liturgische formulieren die we al zes jaar hebben en door veel plaatselijke kerken al in een eigen brochure zijn afgedrukt – welke uitgever zal, in de wetenschap dat er in de GKV tegenwoordig uit allerlei bundels gezongen wordt en dat 75% van de kerken daarbij de beamer gebruikt, nog het risiko willen lopen om een 3e, geheel herziene editie van het Gereformeerd Kerkboek uit te  geven?

Elitair: een handvol deputaten en 10 synodeleden die meer de stijl van de hoogkerkelijke liturgie aanhangen besluit dat het eigenlijk niet kan om met Kerst Ere zij God en met Pasen Daar juicht een toon, daar klinkt een stem te zingen in een officiële eredienst. Het mág nog wel, volgens het verslag van het Nederlands Dagblad, maar qua melodie, toonzetting en taalkleed is het te erbarmelijk om nog in het nieuwe Gereformeerde Kerkboek te worden opgenomen. Dat vind ik elitair denken. En het getuigt van weinig inlevingsvermogen. Het bederft mijn Kerst- en Paasstemming. De hoge heren beslissen over de hoofden van het gereformeerde kerkvolk heen wat ze mogen zingen. Ik denk dat een besluit als dit nog meer het gezag van een synode ondermijnt als bv. de besluitvorming over de vrouw in het ambt. Terugdraaien dus door middel van een ordevoorstel, zou ik zeggen tegen de voorstanders van deze twee zo niet prachtige, dan toch zeer geliefde kerkliederen. Want voor een ordevoorstel is een eenvoudige meerderheid van 50% genoeg J!

DE PRUISISCHE MARS

Ik kreeg van een college de volgende reaktie. Daar wil ik mee afsluiten.

De ‘Pruisische mars’ (zoals het ‘Ere zij God’ neerbuigend is genoemd) is zolang als ik mij kan herinneren al mikpunt van kritiek geweest. Maar het lied zit nog altijd in de ziel van het kerkvolk. Waarom zouden we het daaruit willen slopen? Uit een bundel schrappen is zó makkelijk. En of het het gewenste effect zal hebben?! Natuurlijk niet. Pas wanneer nieuwe Kerstliederen zich in de ziel van het kerkvolk (en daartoe reken ik mijzelf!) nestelen, zal het een keer een stille dood sterven. Maar wat zich nestelt in de ziel van het kerkvolk, dat laat zich niet eenvoudig sturen. De tijd zal het leren!

En dan nog twee toegiften:
A/ Beluister het ‘Ere zij God’ in een bijzondere uitvoering! https://t.co/n89qqoOMRJ
B/ Een synodelid vertelde mij dat Gezang 95 geskipt is omdat de inhoud niet klopt met de paasochtend en vanwege oud taalgebruik. Dat eerste is geen argument, want al afgewezen  in 2002 toen een tegenstemmend synodelid aanvoerde dat het juist stil was in Jeruzalem op die eerste paasochtend. En het tweede – dan ken ik er nog wel een paar. En wat te denken van het alternatief in het nieuwe Liedboek 2013? Lied 637 is een moderne bewerking van ‘Daar juicht een toon daar klinkt een stem’. Taalkundig elitair en inhoudelijk toch echt niet acceptabel als vervanging van Gezang 95 uit het huidige Gereformeerde Kerkboek:
1) O vlam van Pasen, steek ons aan, de Heer is waarlijk opgestaan! De Zoon, voor wie het duister zwicht, de Zoon is als de zon, zo licht!
2) De Vader laat niet in het graf zijn kind dat zoveel vreugde gaf, Hij tilt het uit de kille grond – het loopt als vuur de wereld rond.
3) De oude nacht voorgoed gedood, de toekomst kleurt de morgen rood; ziehier hoe God vergevend is en hoe zijn liefde levend is.
4) Ziehier het licht van lange duur, ziehier de Zoon, de zon, het vuur; o vlam van Pasen, steek ons aan – de Heer is waarlijk opgestaan!
Gelukkig hebben we ook nog een Groningse versie – in 2014 op Tweede Paasdag voor het eerst gezongen in een Grunneger Dainst die belegd werd door de Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt) van Uithuizen.
1/ Doar klinkt een toon joechaait een stem, dij gaalmt deur hail Jeruzalem. Doar gloort het nije mörgenrood.  De Zeun van God ston op oet dood!
2/ Gain graf huil Doavids Zeun omkneld, Hai overwon dei staarke held. Hai steeg oet ‘t graf deur aigen kracht, joa Hai is God, omkled mit macht!
3/ De angel is tou dood oethoald, want alles is veur ons betoald. Wèl in geleuf mit Jezus gaait, dij vreest veur dood en duvel nait.
4/ Want nou Heer Jezus opstoan is, begunt ons nije leven wis; een leven deur zien dood beraaid, een leven in zien heerlekhaid!
Advertenties

10 thoughts on “HOOGLITURGISCH DENKEN BEDERFT MIJN VREUGDE MET KERST EN PASEN

  1. Het zijn juist zulke mooie gezangen die je uit volle borst meezingt. Bij Ere zij God, kreeg ik als kind al kippevel, keek er naar uit. Met allerlei nieuwe gezangenwordt er vaak mompelend gezongen, is dat de bbedoeling. ?…

  2. Ernst, wat mij betref ga je hier te kort door te bocht. Drie dingen wil ik aanstippen.
    1: Allereerst mis ik in het hele stuk de naam van Jezus Christus. Ik vraag mij af of wij kunnen/moeten vastleggen door welke liederen Hij wel en niet geëerd dient te worden. Alsof ons rijtje vastgestelde liederen voor Hem voldoende zou zijn. Gaan het om de voorliefde van het kerkvolk of het gaat het om zijn Grote Naam? Ik zou mij veel meer zorgen maken over sommige Opwekkingsliederen waarbij ik mij soms afvraag of het nou om God of om mijzelf gaat (je kunt het Ere Zij God overigens ook knetterhard meebrullen terwijl je gedachten al bij het kerstdiner zijn) of om bepaalde liederen die gewoon absoluut ‘onzingbaar’ zijn door de diepe dalen en hoge uithalen…
    2: Verder vind ik het bijzonder om te bespeuren dat de stemming rond Pasen en Kerst schijnbaar bepaald word door de aanwezigheid van een aantal liederen in het kerkboek.
    Wat mij betreft is dat bijzaak. Ons hart, onze houding en onze daden moeten dan volgens mij geheel gericht zijn op Jezus Christus en zijn daden. En die liederen zijn slechts een middel om daaraan bij te dragen, geen doel op zich, toch? Vrijgemaakte klassiekers vind ik een trieste aanduiding. ‘Liederen die Christus eer bewijzen door de eeuwen heen’ lijkt mij beter. En die staan ook in andere liedbundels dan het Gereformeerd Kerkboek.
    3:Tenslotte ‘kraak’ je het ‘systeem’ ‘af waar je zelf deel van uit maakt. Wanneer een aantal ouderlingen en dominees het mandaat krijgen om de koers in de GKV uit te stippelen is het risico aanwezig dat ze keuzes maken die in deze tijd niet breed gedragen worden. Part of the game zou ik zeggen.

    Ernst, laten we ons alsjeblieft druk gaan maken om de kerk en gemeente zelf: hoe laten we zoveel mogelijk mensen delen in Zijn liefde? ‘ Arie de Rover zei: De synode die zich druk maakt over M/V, liederen e.d. is als het druk maken om een gebroken teen tijdens een open hart operatie. Moraal: je zult aan beiden wat moeten doen, maar begin alsjeblief bij het belangrijkste. Ik ben benieuwd naar je reactie. Anders gaan we gewoon per mail verder ; )

    P.S.: En ik heb mij van kinds af aan al afgevraagd welke ‘juichende toon en stem er door Jeruzalem hebben gegalmd’, zo sterk is die tekst nou ook weer niet… :

    • Nou, bijvoorbeeld van die paar vrouwen die na dat bezoek aan het graf hun benen uit hun lijf holden, bij wie weet welke broeder/discipel op de deur bonsden: Petrus, Johannes, doe es open! Moet je horen wat we net beleefd en gehoord hebben…..”
      En hoe oosterse vrouwen dan geluid kunnen maken, daar hoef je niet meer voor in Jeruzalem en omgeving te zijn, dat hoor je tegenwoordig ook bij ons in Rotterdam, op straat, bij de Jumbo….

      Lútzen van der Graaf, 84, nog steeds in dienst…
      (NB die oudere liederen zijn juist de herinnerings/reddingsboeien waar je bijna “verdronken” christenen/medemensen weer binnen boord kunt halen. Een vruchtbare methode om naar mensen te vissen….)

  3. Ernst,

    Is me uit het hart gegrepen. Ben blij dat je dit geluid laat horen. Wat mij betreft blijven we juichen met Pasen, al den nait ient grunnigs.

  4. Eens! Deputaten zijn elitair. Willen stempel drukken op wat te zingen in de kerk. Zorgvuldigheid is goed, want we zingen voor God! Maar dit is een volstrekte misser.

  5. Ernst, Is het mogelijk dat ND de voorstemmers tot schrappen, interviewt en zo ieders persoonlijke redenen kan laten lezen. Ik zou wel eens willen weten wie en waarom men zo elitair denkt. Ik weet niet hoe ik als ouderling, deze stap van de Synode kan uitleggen.
    gr Arnold Pijpers

  6. Ernst, helemaal eens met je opmerking dat een lied wat niet meer past, vanzelf niet meer gezongen wordt. Dat is beter dan een lied, wat voor velen een schat is, weg te halen en mensen pijn te laten voelen vanwege het gemis.
    Foute actie van de Synode.

  7. dit kan niet waar zijn, we zingen al zo weinig meer psalmen en gezangen en dan de hele fijne verstaanbare liederen ook nog schrappen. dat gaat me te ver.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s