WEDDEN OP TWEE PAARDEN – schepping en evolutie in een spagaat?

Paul OorspronkelijkVlak voor de zomer van 2017 bracht Gijsbert van den Brink zijn boek En de aarde bracht voort uit. Een paar maand later verscheen het boek Oorspronkelijk van Mart-Jan Paul op de markt. Beide schrijvers gaan in op de vraag of en hoe je de bijbelse gegevens over de schepping en de evolutietheorie met elkaar kunt combineren. Gijsbert van den Brink stelt voortdurend de vraag: stel dat het waar is wat de evolutietheorie allemaal beweert, haalt dat dan het hele bijbelse scheppingsverhaal onderuit? Zijn antwoord is: nee, het scheppingsverhaal en de gangbare evolutietheorie zijn goed met elkaar te verenigen. Mart-Jan Paul komt tot een heel andere conclusie: “de Bijbel is het Woord van God dat gezaghebbend over onze oorsprong spreekt” (blz. 466). Daarom sluit hij zich nadrukkelijk aan bij alle kerkvaders en reformatoren die “het begin van het boek steeds [hebben] opgevat als een betrouwbare weergave van het ontstaan van de wereld en van de gebeurtenissen in het begin van de mensheid” en “meenden dat de aarde hooguit zesduizend jaar geleden geschapen was door Gods bijzondere ingrijpen (blz. 23). Bovendien is het volgens Mart-Jan Paul zo, dat de zeer verschillende theorieën over evolutie die in de 18e en 19e eeuw opkwamen “in meer of mindere mate samenhangen met verzet tegen het christelijk geloof.” Er is dus vaak ”vaak een samenhang tussen de persoonlijke levensbeschouwing en de voorgestelde theorie. Waar afstand genomen wordt van de Bijbelse beschrijving van het verleden, komen andere voorstellingen op. (blz. 60). Aan het eind van zijn boek leidt dat tot de volgende waarschuwing dat wie als christen op de vraag “of God evolutie als scheppingsmechanisme voor het ontstaan van de soorten gebruikt heeft (…) snel bevestigend antwoordt, weleens een wetenschapsopvatting kan hebben die op den duur op steeds meer punten in conflict komt met de Schrift” (blz. 465).

Onbijbels dualisme bij Van den Brink?

In zijn boek geeft Mart-Jan Paul ook de standpunten weer van christelijke wetenschappers die wel meer ruimte zien om de bijbelse gegevens over het begin van de schepping met de gegevens van de wetenschap te combineren. Eén van hen is Denis Alexander. In grote lijnen sluit Gijsbert van den Brink zich bij zijn opvattingen aan. Beiden mag je rekenen tot de theïstische evolutionisten (hoewel Gijsbert van den Brink zichzelf liever een evolutionistisch theïst noemt, omdat hij gelooft dat God deze wereld in de weg van evolutie geschapen heeft). Over Denis Alexander is het oordeel van Mart-Jan Paul niet mals. In aansluiting bij David Anderson stelt hij: “diens visie is een onbijbels dualisme. Alexander scheidt ‘het boek van de natuur’ van het ‘boek van de Schriftuur’. (…) Voor Alexander lijken de beweringen van de hedendaagse biologische wetenschap vaste waarheden te zijn, ook al wijzigen de details, terwijl de Bijbelteksten over de oorsprong slechte onzekere theologische duidingen opleveren. Ook al zijn voor hem de basale geloofsuitspraken nog steeds waar, zoals dát God geschapen heeft, vrij veel van de historische weergave in Genesis is niet langer houdbaar. (…) In theorie heeft de Bijbel bij hem het hoogste gezag –en dat kan in geloofszaken ook werkelijk zo zijn-, maar in de interpretatie van de eerste hoofdstukken van Genesis zijn het de externe factoren die de uitleg in sterke mate bepalen en ingrijpend veranderen” (blz. 271 / blz 271).

Dat zijn nogal forse uitspraken! Gijsbert van den Brink zou in navolging van Denis Alexander de bijbel langs de lat van de wetenschap en de evolutietheorie leggen. Daarmee zouden zij “een dualisme tussen geestelijk en lichamelijk” aannemen. Dat “blijft het punt” (blz. 271 noot 49). Ik snap deze kritiek wel. In mijn vorige blog gaf ik al aan, dat bij Gijsbert van den Brink de hedendaagse wetenschappelijke inzichten het uitgangspunt vormen. De bijbelse gegevens zijn daar volgens hem gelukkig goed mee te verenigen. Maar de actieve rol van God in het scheppingsproces worden wel heel erg passief geformuleerd. Maar om dat nu meteen ‘onbijbels dualisme’ te noemen, dat gaat me wel wat ver. Vooral omdat het een eigenlijk een heel merkwaardige uitspraak van Mart-Jan Paul is. Want verschillende keren in zijn boek schrijft hij dat de Bijbel niet geschreven is om ons natuurkundige informatie te verschaffen, maar vooral gericht is op het heil van de mensen (blz. 75), zodat we in Genesis geen antwoord krijgen op onze natuurkundige vragen (blz. 180), want “het eigenlijke wonder dat materie en leven tot aanzijn kwamen, wordt niet op natuurkundige wijze verteld, maar zo dat God de lof ontvangt als de Schepper” (blz. 170).

Toch verwerpt Mart-Jan Paul bijna alle wetenschappelijk theorieën over het ontstaan van de aarde omdat hij ondanks bovengenoemde passages vooral absoluut vast wil houden aan de letterlijke historiciteit van Genesis 1-3. Dat vind ik vreemd, want volgens de Nederlandse Geloofsbelijdenis maakt de schepping ons duidelijk hoe groot Gods eeuwige kracht en goddelijkheid is en maakt Hij Zich in de Bijbel nog duidelijker bekend “namelijk voor zover dat voor ons nodig is tot zijn eer en tot behoud van de zijnen” (citaat art. 2 NGB). Dus schept Denis Alexander geen vals dilemma als hij stelt dat de Bijbel een theologische boodschap bevat en geen natuurwetenschappelijk leerboek is (blz. 268).

De mal van de letterlijkheid bij Paul

Hoe kan het dat Mart-Jan Paul als het eropaan komt precies het tegenoverstelde doet als hij Denis Alexander en daarmee Gijsbert van den Brink verwijt? Hij wijst namelijk zo nadrukkelijk alle nieuwe inzichten van de wetenschap af als die niet met de letter van de Bijbel overeenkomen. Voor hem is de tekst van de Bijbel het uitgangspunt voor alle wetenschappelijke arbeid als het om de ouderdom van de aarde en de manier waarop God de wereld geschapen heeft (blz. 239). Dus is de aarde ongeveer 5.550 jaar (Griekse tekst) of 4.000 jaar (Hebreeuwse tekst) voor Christus in zes dagen geschapen (blz. 176, 188, 239). Wanneer christenen toch in een veel oudere aarde geloven, dan “lijkt hun argumentatie vooral ingegven te zijn door externe factoren –de huidige datering- ; zij voeren weinig exegetische argumenten aan” (blz. 289). Hier merk je, dat Mart-Jan Paul in hetzelfde dualisme vervalt, maar dan omgekeerd: de exgese van de Bijbel heerst over de resultaten van de wetenschap. En dat terwijl beiden én elkaar aanvullen (NGB art. 2) én voor nieuwe inzichten vatbaar horen te zijn.

Hoe kan dit gebeuren? Ik denk dat een diep respect voor het gezag van de Bijbel als het onfeilbare Woord van God daar de oorzaak van is. Dat proef ik uit heel zijn boek. Maar vervolgens wordt de klassieke opvatting over hoe we de Bijbel moeten lezen, namelijk de letterlijk-historische interpretatie, de trechter waar alle resultaten van de moderne wetenschap doorheen moeten. En kunnen ze eenvoudig niet waar zijn als ze er niet doorheen passen. Dat leidt tot wonderlijke opvattingen bij Mart-Jan Paul:

*) De snelle groei van de gewassen en de bomen die op de derde dag ontkiemen en aan het eind van die dag ook al zaad en vruchten voortbrengen, moet je vergelijken met de wonderboom van Jona (blz. 144). Blijkbaar is het geen optie dat de HERE in één keer de fruitbomen in volgroeide vorm geschapen heeft, ook al denken sommige kerkvaders daar anders over (blz. 66) en kon Jezus op de bruiloft van Kana wel in één moment water in heerlijke oude wijn veranderen (blz. 275). Maar de optie van een ‘volwassen schepping’ lijkt bij voorbaat uitgesloten, omdat het de weg opent naar een ingeschapen ouderdom bij de schepping, incl. alle fossielen enzo (blz. 352). Op die manier zou God de mensen bedriegen (blz. 353).

*) Waarschijnlijk waren er geen dorens en distels vóór de zondeval. Want zij vormen, net als het met pijn kinderen krijgen, een signaal dat er echt iets gewijzigd is in de schepping. Als God dit onkruid wel ‘goed’ geschapen heeft, zijn hun eigenschappen waarschijnlijk door de zondeval veranderd (blz. 167). Is dit geen pure speculatie? Alle groene planten waren toch voedsel voor de dieren? Dat bepaalde planten na de zondeval de akkers zullen gaan overwoekeren wil toch niet zeggen dat ze daarvoor geen stekels hadden? Zelfs Augustinus nam aan dat er voor de zondeval dorens, distels en zelfs verscheurende dieren waren (blz. 73, noot 55).

*) “Vanuit de archeologie zijn er sterke aanwijzingen voor het bestaan van culturen in Sumerië [het huidige Irak] en in Egypte, rond 3000 v. Chr. Dit is niet goed te combineren met een zondvloed rond 2400 v. Chr. [volgens de Hebreeuwse tekst]. Volgens de LXX [de Griekse tekst van het Oude Testament] vond de zondvloed echter rond 3300 v. Chr plaats en dat past beter (blz. 188).” Dus twee hoogstaande culturen die een paar duizend kilometer van elkaar verwijderd liggen, terwijl er duizenden kilometers ten oosten van Irak in die tijd ook al een Chinese cultuur bestond – dat zou allemaal binnen 300 jaar na de zondvloed (en als het om Egypte en China gaat pas na de torenbouw van Babel) plaatsgevonden hebben? Terwijl er vanwege de zondvloed een geweldige braindrain heeft plaatsgevonden waardoor alle complexe technieken opnieuw moesten worden uitgevonden? Ook wiskundig gezien lijkt het zeer onwaarschijnlijk dat de mensheid zich in zulke aantallen vermenigvuldigde, dat er binnen 300 jaar over grote afstanden drie afzonderlijke hoogstaande culturen ontstaan zijn.

Een weinig oorspronkelijk boek

Mijn conclusie is dan ook, dat Mart-Jan Paul de gegevens van de wetenschap niet serieus neemt in zijn overwegingen bij schepping en evolutie. Hij stelt soms wel terechte vragen (hoofdstuk 4 over het vermeende wereldbeeld van de oud-oosterse culturen is het beste deel van zijn boek), maar komt zelf niet verder dan een halsstarrig vasthouden aan de letterlijkheid van de Bijbel als het om nieuwe feiten en theorieën m.b.t de ouderdom van de aarde gaat. Daarbij doet hij vaak een beroep op de oude kerkvaders, terwijl die, voor zover ik kan inschatten, op een ander front tegen griekse filosofen en gnostische religies streden (zoals Henk Bakker en Stefan Paas in 2009 al tegenover o.a. Mart-Jan Paul aantoonden in hun opstel De kerkvaders over Genesis). En hij wijst voortdurend op de niet-christelijke en vaak zelfs vijandige levensbeschouwingen van de wetenschappers die de evolutietheorie in het begin hebben uitgedragen. Dat lijkt mij een zwaktebod, want de technieken die de zeer goddeloze nakomelingen van Kaïn uitgevonden hebben, worden volgens Mart-Jan Paul gebruikt om de ark te bouwen (blz. 174).

Gijsbert van den Brink vertelde dat iemand eerst zijn boek gelezen had en er behoorlijk van onder de indruk was geraakt. Zou het allemaal toch anders zijn dan er letterlijk in de Bijbel staat? Daarna las hij het boek van Mart-Jan Paul. Daardoor kwam hij tot de conclusie dat de evolutietheorie niet bewezen is en dat de Bijbel gelukkig toch echt gelijk heeft. Ik vind dat het teleurstellende effect van dit boek. Het geeft aan de ene kant veel mensen een gevoel van schijnveiligheid en aan de andere kant brengt het mensen in een spagaat. Dan vind ik de benadering van Gijsbert van den Brink beter, ook al deel ik lang niet al zijn afwegingen en heb tegen een paar ervan echt serieuze bedenkingen. Maar hij staat wel in de lijn van de gereformeerde belijdenis die ‘natuur en genade’ niet van elkaar wil scheiden en de kennis vanuit de schepping niet tegenover de kennis vanuit de Bijbel stelt. Daarmee bepaalt de wetenschap niet de uitleg van de Bijbel, maar vullen die twee elkaar juist aan (zie dit artikel van Gijsbert van den Brink), zoals God Zelf ook in Psalm 19 laat weten.

 

Advertenties

Via Ethiopië naar Assen-Peelo

Marije en Lyan.pngOp zondag 9 juli deden twee jonge christenen van 18 en 19 jaar belijdenis van hun geloof. Eén van de twee werd ook gedoopt. In de dienst, met veel Opwekking en twee prachtige persoonlijke getuigenissen, lazen we het verhaal van de eerste niet-jood die tot geloof kwam. Dat verhaal staat in Handelingen 8:26-40. In het boek Handeling zie je, dat vanaf Pinksteren het Evangelie van Jezus Christus in steeds wijdere kringen de wereld over gaat. Dat had Jezus ook gezegd: de Heilige Geest zal jullie kracht geven om mijn getuigen te zijn, van Jeruzalem –> Judea –> Samaria –> de uiteinden van de aarde. Daarom begint het boek Handelingen in Jeruzalem en eindigt het in Rome. Wat daarop volgt is geschiedenis. En die geschiedenis loopt tot vandaag in Assen-Peelo. Maar … de eerste 100% niet-joodse christen in Handelingen die gedoopt wordt is een Afrikaan! Dus kun je zeggen: Het evangelie van Christus is via Ethiopië naar Assen-Peelo gekomen. Drie dingen daarover:

1) De Heilige Geest zet deze Ethiopiër op het spoor van de God van Israel

In het gebied tussen Ethiopië en Soedan in regeerde in de bijbelse tijd een vorstendom met aan het hoofd voornamelijk koninginnen met de titel ‘Kandakè’. Deze Ethiopiër was haar minister van financiën. We weten niet hoe hij in aanraking is gekomen met het geloof van Israel. Wel weten we dat er in die tijd al grote joodse gemeenschappen bestonden in het gebied tussen Egypte en Ethiopië. Hun nakomelingen heten de Falasja’s en zijn begin jaren negentig van de vorige eeuw erkend als een aparte joodse stam. Velen van hen zijn 15 – 20 jaar geleden naar Israel geëmigreerd.

Deze Afrikaan uit Ethiopië heeft een drie-dubbele achterstand.

  • Hij is een afstammeling van Cham en geldt daarom als vervloekt.
  • Hij is gecastreerd. Op een eunuch in die tijd werd net zo neergezien als vaak nog op homofielen vandaag. Ook al is hun positie niet helemaal vergelijkbaar, ze zijn allebei wel ‘gesneden’ (oude vertaling) of ‘onvruchtbaar’ (NBV) om het met de woorden van de Here Jezus uit Mat. 19 te zeggen. Net als een derde kategorie: mensen die niet trouwen omdat ze zich helemaal willen inzetten voor Gods Koninkrijk. Het brengt alledrie evenveel moeite met zich mee. En diskriminatie. Niet voor vol worden aangezien. Maar tegelijk: voor God is geen enkele ongetrouwde te min. Ook een homofiel of een gecastreerde eunuch niet.
  • Als heiden mag de Ethiopiër in de tempel niet verder dan in de buitenste voorhof komen. En omdat hij gecastreerd is, zal hij nooit kunnen toetreden tot het jodendom, ook niet als ‘jodengenoot’.

Toch is er bij de Afrikaan geen reden tot verbittering. De HERE Zelf legt het verlangen in zijn hart om meer van de God van Israel die ook de Schepper van hemel en aarde is, te weten te komen. De HERE Zelf is het, die hem tot aanbidding brengt en ervoor zorgt dat hij blijft geloven en op de terugweg zelfs een boekrol meeneemt. Zo maakt de HERE Zelf de kring steeds wijder en neemt Hij steeds nieuwe mensen op in zijn gemeente. Zo bereidt God de gelovige christenen uit Israel erop voor dat er nog heel veel andere mensen zijn, die Hij ook roept, die Hij ook welkom heet bij zijn volk en met wie Hij uit genade een eeuwig verbond wil sluiten. Want de kerk komt niet in de plaats van Israel. De kerk is het vanaf Pinksteren Israel zoals God het altijd bedoeld heeft. Want bij Gods volk hoort iedereen die in de voetsporen van het geloof van Abraham treedt door te geloven in degene naar wie Abraham uitkeek: Jezus Christus, de Zoon van God.

2) De Heilige Geest zoekt deze Ethiopiër op met de Bijbel

De Here Jezus maakt door een engel aan Filippus duidelijk, dat hij de eenzame weg naar Gaza op moet gaan. De Geest Jezus geeft Filippus de opdracht om die heiden-minister en afstammeling van Cham aan te spreken. De Afrikaan leest in boekrol van Jesaja en Filippus legt hem die woorden uit en vertelt hem over Jezus. Hij begint met de vernedering en het lijden van Christus. Jezus offert zichzelf helemaal op voor anderen. Zo radikaal, dat de vraag opkomt: wat bereikt Hij daarmee? Dat leidt tot indringend zelfonderzoek: erken je dat de zonde zó diep in je zit, dat Jezus daar zó diep voor moest gaan? Eérst erkenning van je diepste ellende – pas dan gaat de verlossing echt glanzen! Ook dat verkondigt Filippus vervolgens. Door het geschreven en gepredikte Woord geeft Jezus Christus Zichzelf en wil Hij Zichzelf bekend maken! Door het geschreven en gepredikte Woord wil Jezus Christus mensen in het hart grijpen! In de Bijbel Zelf en overal waar de Bijbel wordt gelezen en uitgelegd – dáár kom je Jezus tegen. Dáár openbaart Jezus Christus zich in zijn volle rijkdom en genade. Waar de Bijbel open gaat, wordt Hij aanvaard als Heer en Zoon van God. Dus: lees je bijbel, elke dag. Daarin gaat het over God en Jezus. Lees over Hem. Dan zul je blijven geloven.

3) De Heilige Geest brengt deze Ethiopiër tot geloof en blijdschap

Ethiopiër Handelingen 8De Heilige Geest zorgt in een ongelooflijk snel tempo voor een krachtig en sterk geloof in het hart van deze Ethiopische minister Dijsselbloemë. Hij legt ook het verlangen in het hart van elke gelovige om gedoopt te worden. Filippus pusht de Afrikaan niet. Integendeel: hij vraagt er zelf om! De tegenvraag van Filippus en de geloofsbelijdenis van de Afri-kaan horen niet bij de originele tekst van dit hoofdstuk, maar het is goed te begrijpen, dat een aantal handschrif-ten het er toch bij heeft staan. Zo gaat het namelijk altijd: als je als volwassene tot geloof komt, mag je worden gedoopt als je je geloof in Jezus ook openlijk belijdt. Daarnaast geeft de Heilige Geest blijdschap in het hart van elke gelovige. De weg ligt open! Door het geloof in Jezus. Ook al gaan de wegen van Gods kinderen uiteen – op elk levenspad gaat Jezus met je mee. Je mag weten: mijn hemelse Vader zorgt voor mij, Jezus redt mij en de Heilige Geest versterkt steeds mijn geloof.

Openbare geloofsbelijdenis met een aangepast formulier

Belijdenisgroep collagePinksteren 2017: acht jongeren in onze gemeente ‘Het Noorderlicht’ te Assen-Peelo komen er openlijk voor uit dat ze in God geloven, dat ze bij Jezus Christus willen horen en dat de Heilige Geest hun motiveert om als christen te leven. In onze kerken gebruiken we daarbij altijd een kort belijdenisformulier. Deze keer hebben we dat (net als vier jaar geleden) aangepast tot een ‘Belijdenisformulier in Gewone Taal’ om het begrijpelijk te maken voor alle acht de jongeren. Uiteraard gebruiken we in zo’n dienst dan ook de ‘Bijbel in Gewone Taal’.

Graag plaats ik hier dit aangepaste belijdenisformulier voor gelovigen met een verstandelijke beperking. Gebruik ‘m in je eigen gemeente als je denkt dat het een goed alternatief is voor het officiële formulier.

Formulier voor openbare geloofsbelijdenis (aangepast voor gemeenteleden met een verstandelijke beperking)

Geliefde broers en zussen,

Jullie staan hier voor God en zijn gemeente om je geloof te belijden. Ik vraag je eerlijk te antwoorden op de volgende vragen.

1/ Je bent gedoopt in de naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest. Geloof je in die God?

  • in de Vader, die de hemel en de aarde gemaakt heeft
  • in de Zoon, Jezus Christus, die ons gered heeft aan het kruis
  • in de Heilige Geest, de nieuwmaker, die ons geloof wil geven en het sterker wil maken

2/ Geloof je dat je al vanaf je geboorte zonde in je hebt? En dat je vaak niet het goede doet?  En dat God daarom terecht boos op je is?  Heb je spijt van alles wat je verkeerd hebt gedaan en wat je verkeerd hebt gezegd en wat je verkeerd hebt gedacht?

3/ Geloof je dat je bij de Here Jezus en zijn gemeente mag horen? Geloof je dat God je ál je zonden vergeeft door Jezus’ bloed en door zijn gebroken lichaam? Geloof je dat jij zo helemaal schoon kunt zijn voor God?

Kruis Muur Assen4/ Geloof je dat alles waar is wat er in de Bijbel staat? In het kort staat dit ook in de geloofsbelijdenis. Beloof je dat je dit zolang je leeft zult blijven geloven, met de hulp van de Heilige Geest?

5/ Wil je God en de andere mensen liefhebben? Wil je vechten tegen je slechte gedachten en woorden en daden en wil je respect hebben voor God? Wil je luisteren naar aanwijzingen van andere christenen als je fouten maakt? Wil je trouw naar de kerkdiensten komen met de gemeente en naar de preken luisteren? Wil je het Avondmaal meevieren?

Wat is daarop je antwoord?  JA

Zegenbede:

God heeft je geroepen om het goede te doen. Hij zal je ook sterk maken zodat je het vol kunt houden. Zo kun je blijven geloven en zo kun je zijn wil doen. De Heilige Geest zal je helpen en Jezus zal je schoon maken van de zonde. Alle eer is voor Hem, nu en voor eeuwig! Amen.

Zegenlied

Dit aangepaste formulier is in 2013 opgesteld n.a.v. catechisatie/bijbelonderwijs aan kerkleden met een verstandelijke beperking door Karla Leeftink-Huizinga. De foto van de christenen die met Pinksteren belijdenis deden in GKV ‘Het Noorderlicht’ te Assen-Peelo is gemaakt door Philip Roorda.